مجله حامی نو

رویکردها در روانشناسی محیط

رویکردها در روانشناسی محیط
در روانشناسي محيط نيز همانند بسياري از علوم ديگر، در مواجهه با مسائل راه هاي گوناگوني براي حل مسئله وجود دارد.
مقاله های بیشتر از معماری

طرح مسئله


هنگامي كه به يك مسئله برخورد مي كنيم، در مي يابيم كه راه هاي مختلفي براي حل آن به ذهنمان مي رسد. اما چگونه تشخيص مي دهيم كه كدام راه حل را برگزينيم؟ براي اينكه به اين پرسش پاسخ دهيم معمولا به هدف اوليه خود رجوع مي كنيم و از خود مي پرسيم هدف من از حل اين مسئله چيست؟ با حل اين مسئله چه چيزهايي را براي من روشن خواهد شد؟ و از آن مهم تر اينكه چه عواملي بر آن تاثيرگذار است؟ در پاسخ به اين گونه پرسش هاست كه در مي يابيم كه از چه ديدگاهي مي بايست به مسئله بنگريم.


به عنوان مثال، فرض كنيد كه قصد رفتن به مكاني خاص را داريد. اينكه با وسيله نقليه برويد و يا بصورت پياده، يا اينكه با چه نوع وسيله اي خود را به مقصد برسانيد، بسته به اينكه قصد هواخوري داريد يا براي رسيدن عجله داريد؛ ماشين شخصي در اختيار داريد يا ترجيح مي دهيد با اتوبوس تردد كنيد، متفاوت خواهد بود. كليه اين روش ها شما را به مقصد مي رساند اما بسته به ديدگاهي كه براي طي اين مسافت داريد مسير و وسيله خود را تعيين مي كنيد.


بنابراين در روند حل يك مسئله، هدف ما و نوع ديدگاهي كه به تبعيت از آن برمي گزينيم متفاوت مي باشد. مسائل شهري نيز از اين امر مستثني نيستند. در واقع، هنگاميكه سعي در طراحي با توجه به ويژگي هاي روانشناختي انسان-ها داريم، بسته به هدف مي توان از ديدگاه هاي مختلفي به مسئله شهري نگريست. گاه مسائل را با تكيه بر نيازهاي فيزيولوژيك انسان ها حل و فصل مي كنيم و گاه با محور قرار دادن رفتار سعي در بهبود شرايط داريم؛ گاه فرآيندهاي ذهني را مد نظر قرار مي دهيم و گاه انسان ها را از درون مي كاويم. در اين ميان نكته حائز اهميت اين است كه فراموش نكنيم، نگاه كردن از يك روزن به معناي بستن ساير شكاف ها نيست، چرا كه گاه لازم است شرايط را از زواياي مختلف بنگريم. بعلاوه، هر يك از اين رويكردها به نوعي به دنبال شناخت و حل معضلات خاصي هستند و هيچ كدام به تنهايي قادر به ارائه تحليلي همه جانبه و كامل از شرايط نيستند. به عبارت بهتر، هيچ گاه نمي توان ديدگاهي را به كلي نفي نمود و يا آن را بي چون و چرا به همه موارد تعميم داد. در واقع، اين بر خلاف عمل پزشكي است كه براي بيماري مشابه در افراد مختلف نسخه واحدي مي پيچد. نقش ما در راهبري و هدايت تغييرات و تحولات شهر، به مثابه روانشناسي است كه هر بيمار را متناسب با شرايط خاص وي درمان مي كند.

 

بنابراين، بسته به اينكه به دنبال حل چه مسئله اي بوده و يا اينكه راه حل بهينه براي حل مسئله در چه زمينه اي مي-تواند باشد، ديدگاه متناسب با آن را برمي گزينيم. اما اين ديدگاه ها چيست؟ روانشناسي چگونه به اين ديدگاه ها و تنوع آن ها نگريسته است؟ و اينكه هر ديدگاه بيانگر چه موضوعاتي مي تواند باشد؟ اين سوالات و سوالات مشابه ديگر از جمله موضوعاتي هستند كه در اين بخش سعي در پاسخگويي به آن ها داريم.

 

رویکردها در روانشناسی

 

چنانكه گفته شد، در روانشناسي محيط نيز همانند بسياري از علوم ديگر، در مواجهه با مسائل راه هاي گوناگوني براي حل مسئله وجود دارد. در واقع، توضیح فعل و انفعالات ذهنی و مباحث مربوط به روان انسان پیچیده تر از آن است که بتوان آن را با یک رویکرد توضیح داد. به همین خاطر پژوهشگران این رشته هر کدام به فراخور حساسیت های خود راهی را برای توضیح این مهم انتخاب کرده اند. به این ترتیب، پدیده های روانشناختی را می توان از دیدگاه چندین رویکرد تحلیل کرد. هر یک از این رویکردها اعمال انسان ها را تا حدودی از زوایای متفاوتی تبیین می کند و هر یک از آنها سهمی در تصویر ما از تمامیت وجود فرد دارند. پنچ رویکردی که در اینجا به اختصار معرفی می شود رویکردهای عمده در مطالعات روانشناختی به شمار می روند و عبارتند از : رويكردهاي زیست شناختی، رفتاری، شناختی، روانکاوی و پدیدارشناسی.

 

لازم به ذکر است هريك از اين رويكردها قانونمندي ها و ويژگي هاي رفتار انساني را بنابر ديدگاه غالب خود نسبت به موضوع بررسي مي كنند. بديهي است كه در اين شرايط هيچ يك از رويكردها كامل نبوده، تنها به يك جنبه از جنبه-هاي گوناگون و پيچيده رفتار و فرآيندهاي ذهني انسان مي نگرد. به همین خاطر باید به یاد داشته باشیم که در توضیح علل و چگونگی رفتارها و عکس العمل های انسان ها باید این رویکردها را مکمل هم دید.

تبلیغ با میترا نت